توسط : آکنه یکی از رایجترین مشکلات پوستی است که بسیاری از ما در مقاطع مختلف زندگی با آن روبهرو میشویم. عوامل مختلفی از سبک زندگی گرفته تا ژنتیک، رژیم غذایی، آلودگی و مراقبت نامناسب از پوست میتوانند زمینه ایجاد جوش را فراهم کنند. اما دو عامل بسیار شایع که اغلب باعث سردرگمی افراد میشوند، استرس و عدم تعادل هورمونی هستند.
در ظاهر، آکنه ناشی از استرس و آکنه هورمونی شبیه هماند، اما ریشه و رفتار متفاوتی دارند و هر کدام به درمان مخصوص خود نیاز دارند. شناخت دقیق این تفاوتها به شما کمک میکند تا روتین بهتری انتخاب کنید و روند درمان را سریع و مؤثرتر پیش ببرید.
در این مقاله، تفاوتهای مهم این دو نوع آکنه، نشانهها، روشهای تشخیص و مؤثرترین راهکارهای درمانی را بررسی میکنیم.
آکنه ناشی از استرس چیست و چگونه ایجاد میشود؟
وقتی بدن تحت فشار روحی قرار میگیرد، هورمونی به نام کورتیزول ترشح میشود. کورتیزول میتواند غدد چربی پوست را تحریک کند و باعث تولید چربی اضافه شود. وقتی چربی زیاد با سلولهای مرده و آلودگی ترکیب میشود، منافذ بسته شده و جوشها ظاهر میشوند.
ویژگیهای آکنه ناشی از استرس عبارتند از:
- بیشتر روی پیشانی، چانه یا اطراف دهان دیده میشود.
- معمولا شامل جوشهای سرسیاه، سرسفید و دانههای ریز است.
- در دورههای کاری یا احساسی پرتنش شدت میگیرد.
- گاهی به دلیل کاهش تمرکز روی روتین پوستی تشدید میشود.
خبر خوب این است که این نوع آکنه با اصلاح سبک زندگی تا حد زیادی قابل کنترل است.
آکنه هورمونی چیست و چرا متفاوت است؟
آکنه هورمونی زمانی ایجاد میشود که سطح هورمونها مخصوصا آندروژنها مثل تستوسترون دچار نوسان شود. این هورمونها اندازه غدد چربی را بزرگتر میکنند و چربی بیشتری تولید میشود. محیط برای رشد باکتریهای مولد آکنه مناسبتر میشود و در نتیجه جوشهای عمیق و دردناک ایجاد میگردد.
ویژگیهای آکنه هورمونی عبارتند از:
- بیشتر در اطراف چانه، فک و قسمت پایین صورت دیده میشود.
- معمولاً به شکل کیستهای عمیق و دردناک است.
- همراه با دوره قاعدگی، تخمکگذاری، استرس شدید، بارداری یا یائسگی تشدید میشود.
- نسبت به محصولات معمولی ضدجوش مقاومتر است.
- در زنان بالغ شایعتر است و اغلب نیاز به درمان پزشکی دارد.
| معیار | آکنه ناشی از استرس | آکنه هورمونی |
| علت اصلی | افزایش کورتیزول | نوسانات هورمونی (آندروژنها) |
| نوع جوش | ریز، سطحی، سرسیاه/سرسفید | کیستهای عمیق، دردناک |
| محل بروز | پیشانی، اطراف دهان، چانه | چانه، خط فک، گردن |
| الگو | نامنظم، وابسته به شرایط روحی | چرخهای، قابل پیشبینی |
| درمان | سبک زندگی + درمان موضعی | درمان دارویی تخصصی |
اگر جوشهایتان قبل از پریود شدید میشود یا همیشه اطراف فک ظاهر میشود، احتمالا هورمونی است. اگر در دوره امتحانات، پروژههای کاری یا تنشهای عاطفی بدتر میشود، احتمالا ناشی از استرس است.
درمان و مدیریت آکنه ناشی از استرس
برای کنترل این نوع آکنه، باید هم بدن را آرام کنید و هم پوست را.
１. کاهش استرس
- مدیتیشن و تنفس عمیق
- ورزش ملایم مثل پیادهروی یا یوگا
- خواب کافی و منظم
- کاهش مصرف کافئین و شکر
این موارد مستقیما سطح کورتیزول را پایین میآورند.
２. روتین مراقبت از پوست
بهترین ترکیبات مؤثر برای این نوع آکنه:
- بنزوئیل پراکسید
- گوگرد
- سالیسلیک اسید
- رزورسینول
این ترکیبات التهاب و باکتری را کاهش داده و از بسته شدن منافذ جلوگیری میکنند.
３. درمانهای حرفهای
برای نتایج سریعتر:
- پاکسازی تخصصی
- پیلینگ شیمیایی
- لیزرهای ملایم ضدجوش
مراجعه به متخصص پوست میتواند برنامهای دقیقتر برای کنترل استرس و آکنه ارائه دهد.
بهترین روشهای درمان آکنه هورمونی
این نوع آکنه معمولا نیازمند درمانهای عمقی و پزشکی است.
１. داروهای هورمونی
- قرصهای ضدبارداری
- اسپیرونولاکتون (کاهش آندروژنها)
این داروها چرخه چربیسازی پوست را کنترل میکنند.
２. داروهای پوستی و خوراکی
- رتینوئیدهای تجویزی
- آنتیبیوتیکهای خوراکی کوتاهمدت
- ایزوترتینوئین برای موارد شدید
３. اصلاح رژیم غذایی
مطالعات نشان میدهند کاهش موارد زیر عملکرد خوبی دارد:
- لبنیات پرچرب
- غذاهای با شاخص گلیسمی بالا (قند، نان سفید، شیرینی)
- فستفود و روغنهای ترانس
در مقابل، مصرف سبزیجات، میوهها، ماهی و پروتئینهای سالم التهاب را کم میکند.
４. بررسی پزشکی کامل
گاهی آکنه هورمونی نشانه مشکلات پنهان مثل:
- PCOS
- تیروئید
- مقاومت به انسولین
است. پزشک میتواند آزمایشهای لازم را تجویز کند.
جمعبندی
شناخت تفاوت بین آکنه ناشی از استرس و آکنه هورمونی، راز انتخاب بهترین درمان است. هرچند ظاهر این دو مشابه است، اما ریشه و رفتارشان متفاوت میباشد. اگر جوشهای شما به صورت چرخهای، دردناک و عمیق هستند، احتمالا هورمونیاند و نیاز به درمان تخصصی دارند. اگر بیشتر در دورههای پر استرس ظاهر میشوند یا به شکل دانههای کوچک و سطحیاند، احتمالا ریشه در استرس و سبک زندگی دارند. در هر دو حالت، مراجعه به متخصص پوست میتواند بهترین مسیر درمانی را برای شما مشخص کند و کمک کند سریعتر به پوستی صاف و سالم برسید.
منبع: ayd
