توسط : به نقل از بیبیسی: هورمونها نقش حیاتی در حفظ عملکرد صحیح بدن ایفا میکنند، اما دانشمندان نشان دادهاند که آنها میتوانند تأثیر قابل توجهی بر خلق و خو، رفتار و سلامت روان ما داشته باشند. بسیاری از ما فکر میکنیم احساسات ما تحت کنترل ما هستند، اما در واقع هورمونها میتوانند ذهن ما را به شیوههای غیرمنتظرهای تحت تأثیر قرار دهند.
امروزه پژوهشگران در حال استفاده از این دانش برای یافتن راهکارهای درمانی جدید برای بیماریهایی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات هورمونی هستند.
هورمونها چگونه کار میکنند؟
هورمونها پیامرسانهای شیمیایی هستند که توسط غدد، اندامها و بافتهای بدن ترشح میشوند. آنها وارد جریان خون شده و در سراسر بدن حرکت میکنند تا به گیرندههای خاصی متصل شوند. این اتصال مانند نوعی دست دادن بیولوژیکی، بدن را وادار میکند تا دستور انجام یک کار خاص را اجرا کند.
به عنوان مثال هورمون انسولین به سلولهای کبد و عضله میگوید که گلوکز اضافی خون را جذب کرده و به شکل گلیکوژن ذخیره کنند. همین مکانیزم ساده نشان میدهد که هورمونها چقدر میتوانند فعالیتهای بدن و حتی ذهن ما را تنظیم کنند.
کنترل نامرئی هورمونها بر بدن و ذهن
تا امروز بیش از ۵۰ هورمون مختلف در بدن شناسایی شدهاند که صدها فرایند حیاتی از جمله رشد، عملکرد جنسی، چرخه خواب و سلامت روان را مدیریت میکنند.
نفیسه اسماعیل، استاد روانشناسی دانشگاه اتاوا میگوید: هورمونها واقعاً روی خلق و خو و احساسات ما تأثیر میگذارند. هورمونها با تعامل با نورترنسمیترها، مواد شیمیایی که سیگنالها را در مغز منتقل میکنند، اثر میگذارند. علاوه بر این، آنها میتوانند مرگ سلولی یا نوروجنسیس را تغییر دهند، یعنی روند ایجاد نورونهای جدید در مغز را تحت تأثیر قرار دهند.
هورمونها و سلامت روان زنان
تغییرات هورمونی میتوانند روی چرخه خواب، انرژی و خلق و خو تاثیر بگذارند. اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و PTSD در دورههای گذار هورمونی به ویژه در زنان شدیدتر هستند. قبل از بلوغ، میزان افسردگی در دختران و پسران تقریباً برابر است. اما پس از بلوغ، احتمال افسردگی در دختران دو برابر پسران میشود و این تفاوت در طول زندگی ادامه دارد.
هورمونهای استروژن و پروژسترون نقش مهمی در این نوسانات دارند. در روزهای پیش از قاعدگی، کاهش این هورمونها میتواند باعث تحریکپذیری، خستگی و اضطراب شود. در برخی زنان، این تغییرات شدیدتر بوده و به اختلال دیسفوریک پیشقاعدگی (PMDD) منجر میشود که با نوسانات شدید خلقی، اضطراب، افسردگی و گاهی افکار خودکشی مشخص میشود.
همچنین بلافاصله پس از زایمان، زنان کاهش شدید استروژن و پروژسترون را تجربه میکنند و حدود ۱۳ درصد زنان تازه زایمان کرده دچار افسردگی پس از زایمان میشوند. نوسانات هورمونی در دورههای پیشیائسگی و یائسگی نیز میتواند اثرات مشابه داشته باشد.
هورمونها و سلامت روان مردان
تغییرات هورمونی فقط مختص زنان نیست. مردان نیز با افزایش سن کاهش تستوسترون را تجربه میکنند، هرچند این کاهش تدریجی است و کمتر برجسته است. با این حال، برخی مردان ممکن است با کاهش تستوسترون دچار تغییرات خلقی، اضطراب و کاهش انرژی شوند.
هورمونها، نورترنسمیترها و مغز
هورمونها میتوانند سطح سروتونین و دوپامین در مغز را تغییر دهند که این دو ماده شیمیایی نقش اساسی در خلق و خو و احساسات مثبت دارند. سطح پایین سروتونین با افسردگی مرتبط است و بسیاری از داروهای ضدافسردگی با افزایش سطح آن کار میکنند.
هورمون استروژن میتواند گیرندههای سروتونین را حساستر و تعداد گیرندههای دوپامین را افزایش دهد. همچنین استروژن میتواند نورونهای جدید در هیپوکامپ ایجاد کند، بخشی از مغز که در حافظه و احساسات نقش دارد. این توضیحات نشان میدهد که کاهش استروژن در یائسگی نیز میتواند باعث مه مغزی، مشکلات حافظه و خلق و خوی منفی شود.
هورمونها و پاسخ به استرس
محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) سیستم بدن را در پاسخ به استرس کنترل میکند. هیپوتالاموس سیگنال میفرستد تا ACTH از هیپوفیز ترشح شود. ACTH باعث تحریک غدد آدرنال برای تولید کورتیزول میشود. کورتیزول انرژی لازم را برای مقابله با استرس را فراهم میکند. با استرس مزمن، این سیستم به هم میریزد، نورونهای هیپوکامپ و قشر پیشپیشانی آسیب میبینند و حافظه، تمرکز و کنترل احساسات دچار مشکل میشود.
در همین حال، هورمون اکسیتوسین میتواند اثرات استرس را کاهش داده و با ایجاد پیوند عاطفی و احساس امنیت، سطح کورتیزول را پایین بیاورد. مطالعات نشان دادهاند که اسپری بینی اکسیتوسین باعث افزایش اعتماد، همکاری و همدلی میشود، هرچند هنوز تأثیر آن بر عبور از سد خونی-مغزی ثابت نشده است.
هورمونهای تیروئید و خلق و خو
هورمونهای T3 و T4 تولید شده توسط تیروئید، علاوه بر کنترل متابولیسم و دما، میتوانند خلق و خو و اضطراب را تحت تأثیر قرار دهند.تیروئید پرکار افزایش اضطراب و تیروئید کمکار افزایش افسردگی را به همراه دارد.
تنظیم سطح این هورمونها اغلب علائم خلقی را بهبود میبخشد. نظریهای دیگر میگوید T3 ممکن است سطح سروتونین و دوپامین را در مغز افزایش دهد و گیرندههای آنها را حساستر کند.
درمانهای جدید و آینده
دانش نوین درباره اثرات هورمونی بر مغز، باعث توسعه درمانهای جدید افسردگی و اضطراب شده است. دارویی به نام بریکسانولون، که اثر آلولوپرگنانون را تقلید میکند، در درمان افسردگی پس از زایمان بسیار مؤثر است. درمان هورمونی استروژن میتواند خلق برخی زنان در دورههای پیشیائسگی و یائسگی را بهبود بخشد.
مکملهای تستوسترون در مردان با کمبود سطح هورمون میتوانند اثربخشی داروهای ضدافسردگی را افزایش دهند. قرصهای ضدبارداری هورمونی نیز برای برخی زنان مبتلا به PMDD مفید هستند، اما در برخی دیگر علائم را تشدید میکنند. این تفاوتها نشان میدهند که حساسیت افراد به نوسانات هورمونی بسیار متفاوت است و هنوز نمیدانیم چرا برخی افراد نسبت به تغییرات هورمونی حساستر هستند.
جمعبندی
هورمونها نقش بسیار مهمی در تنظیم هم بدن و هم ذهن ما دارند. تغییرات هورمونی در زنان از قاعدگی، بارداری و یائسگی گرفته تا کاهش تستوسترون در مردان میتوانند بر خلق و خو، تمرکز، حافظه و رفتارهای اجتماعی ما تأثیر بگذارند. درک عمیقتر این تأثیرات میتواند مسیر توسعه درمانهای مؤثرتر برای افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات خلقی را هموار کند.
