توسط : آکنه فقط یک مشکل پوستی ساده نیست. در بعضی افراد جوشها میتوانند نشانهای از یک اختلال هورمونی زمینهای باشند که یکی از شایعترین آنها سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است. اگر آکنههای عمیق، مقاوم و عودکننده بهخصوص در ناحیه فک و چانه دارید، این مقاله به شما کمک میکند بفهمید آیا PCOS میتواند عامل آن باشد یا نه و چگونه میتوان آن را کنترل کرد.
سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست و چه ارتباطی با آکنه دارد؟
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یک اختلال هورمونی شایع در افراد دارای تخمدان است که با افزایش تولید هورمونهای آندروژن (هورمونهای مردانه) همراه است. مهمترین آندروژنها شامل تستوسترون و آندروستن دیون میشود. افزایش این هورمونها باعث تحریک بیشازحد غدد چربی پوست شده و همین موضوع میتواند زمینهساز آکنه هورمونی باشد.
علائم شایع تخمدان پلی کیستیک
افراد مبتلا به تنبلی تخمدان ممکن است یک یا چند مورد از علائم زیر را تجربه کنند:
- آکنه و پوست چرب
- رشد بیشازحد مو در صورت یا بدن
- نازک شدن موهای سر
- قاعدگیهای نامنظم یا قطع قاعدگی
- مقاومت به انسولین
- افزایش وزن بهویژه در ناحیه شکم
- تیرگی و ضخیم شدن پوست (آکانتوزیس نیگریکنس)
در میان تمامی این علائم تنبلی، باید توجه داشته باشید که ترشح بیشازحد آندروژنها یکی از شاخصترین آنها است.
آکنه ناشی از تخمدان پلی کیستیک چه تفاوتی با آکنه معمولی دارد؟
آکنه مرتبط با PCOS معمولا با علائم زیر همراه است:
- عمیقتر و دردناکتر است
- دیرتر بهبود پیدا میکند
- به درمانهای معمول پاسخ ضعیفتری میدهد
محل شایع بروز آکنه در تخمدان پلی کیستیک
آکنه ناشی از تخمدان پلی کیستیک اغلب در نیمه پایینی صورت مثل خط فک، چانه و بخش بالایی گردن دیده میشود.
آکنه یا موی زیرپوستی؟ تفاوت را بشناسید
در PCOS، رشد موهای ضخیم و تیره در صورت شایع است. این موها گاهی بهصورت زیرپوستی مخصوصا بعد از اصلاح صورت رشد کرده و ظاهری شبیه جوش ایجاد میکنند. تشخیص صحیح بین آکنه واقعی و موی زیرپوستی برای انتخاب درمان بسیار مهم است.
چه عواملی آکنه ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک را تشدید میکند؟
عواملی که میتوانند آکنه تنبلی تخمدان را بدتر کنند عبارتند از:
- افزایش سطح تستوسترون
- نوسانات هورمونی در حوالی قاعدگی
- مقاومت به انسولین
- استرس مزمن
آکنه در نوجوانان و ارتباط آن با PCOS
آکنه در دوران بلوغ بسیار شایع است و بهتنهایی نشانه PCOS محسوب نمیشود. با این حال اگر آکنه شدید همراه با نامنظمی قاعدگی یا علائم هورمونی دیگر باشد و تا اوایل دهه ۲۰ زندگی ادامه پیدا کند، بررسی PCOS منطقی است.
آیا هر آکنهای میتواند به تخمدان پلی کیستیک مربوط باشد؟
خیر. آکنه میتواند دلایل متعددی داشته باشد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نوسانات هورمونی طبیعی
- استرس
- ژنتیک
- محصولات نامناسب پوستی
- عوارض جانبی برخی داروها
- سایر بیماریهای زمینهای
وجود آکنه بهتنهایی برای تشخیص PCOS کافی نیست.
سندرم تخمدان پلی کیستیک چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص تخمدان پلی کیستیک معمولاً باید ترکیبی از موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- معاینه و بررسی علائم: پزشک علائم بالینی، سابقه خانوادگی و چرخه قاعدگی را بررسی میکند.
- آزمایش خون: برای بررسی، سطح آندروژنها، قند خون، کلسترول و تریگلیسرید.
- سونوگرافی: برای بررسی اندازه تخمدانها، وجود کیستها و وضعیت دیواره رحم.
درمان آکنه ناشی از تنبلی تخمدان
درمان مؤثر معمولا نیاز به کنترل هورمونها در کنار درمانهای پوستی دارد.
داروهای رایج
- قرصهای ضدبارداری خوراکی (OCP)
- ترجیحا نوع ترکیبی (استروژن + پروژستین)
- برخی پروژستینها میتوانند آکنه را بدتر کنند
- انتخاب نوع مناسب دارو باید حتما توسط پزشک انجام شود
داروهای ضد آندروژن
اسپیرونولاکتون (آلداکتون) شایعترین گزینه است که به کاهش چربی پوست و همینطور آکنه و رشد موهای زائد کمک میکند. مصرف اسپیرونولاکتون در بارداری ممنوع است و نیاز به جلوگیری مطمئن دارد.
درمانهای موضعی آکنه
- بنزوئیل پراکسید
- اسید سالیسیلیک
- اسید آزلائیک
- رتینوئیدها (در بارداری ممنوع)
- آنتی بیوتیکهای موضعی
- ژل داپسون
این درمانها زمانی بهترین نتیجه را میدهند که همراه با کنترل PCOS استفاده شوند.
نقش سبک زندگی در بهبود آکنه ناشی از تنبلی تخمدان
تغذیه سالم
ورزش منظم
کاهش وزن (حتی ۵٪ کاهش وزن میتواند مؤثر باشد)
کنترل استرس
این عوامل میتوانند مقاومت به انسولین و سطح آندروژنها را کاهش دهند.
رژیم ضد التهاب و مکملها برای بهبود آکنه ناشی از تنبلی تخمدان
اگرچه درمان قطعی نیستند، اما میتوانند به کاهش التهاب کمک کنند. این مکملها عبارتند از:
- ویتامینهای A، C و D
- روی (زینک)
- کلسیم
- مس
- زردچوبه
- سیر
- بروملین (آناناس)
مراقبت روزانه از پوست در سندرم تخمدان پلی کیستیک
- روزی دوبار شستوشوی ملایم صورت
- استفاده منظم از مرطوبکننده
- انتخاب محصولات غیرکومدونزا
- پاک کردن آرایش قبل از خواب
- پرهیز از لمس صورت
- محافظت در برابر آفتاب
جمعبندی
تنبلی تخمدان یا همان سندرم تخمدان پلیکیستیک، یکی از علتهای شایع آکنه هورمونی در بزرگسالان به شمار میرود. در این حالت جوشها معمولا به شکل عمیق و مقاوم و بیشتر در ناحیه فک و چانه دیده میشوند. این ناحیه به تغییرات هورمونی حساستر است. برای کنترل مؤثر این نوع آکنه تنها استفاده از محصولات پوستی کافی نیست و درمان باید بهصورت ترکیبی انجام شود؛ یعنی هم تنظیم هورمونها، هم مراقبت درست از پوست و هم اصلاح سبک زندگی مانند تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم در کنار هم در نظر گرفته شوند.
با این حال مهم است بدانیم که داشتن آکنه حتما به معنای داشتن تنبلی تخمدان نیست. اما اگر جوشها همراه با علائم دیگری مانند نامنظمی قاعدگی، رشد موهای زائد یا ریزش مو باشند، مراجعه به پزشک و انجام بررسیهای لازم ضروری خواهد بود.
منبع: verywellhealth