توسط : آکنه یا جوش صورت یکی از شایعترین مشکلات پوستی است که بسیاری از افراد از دوران نوجوانی تا بزرگسالی با آن درگیر هستند. اخیرا توجه زیادی به نقش تغذیه در بروز و تشدید آکنه شده و یکی از پرتکرارترین پرسشها در این زمینه این است که آیا مصرف قند میتواند باعث آکنه شود؟ در این مقاله بهصورت علمی بررسی میکنیم که تحقیقات درباره ارتباط قند و آکنه چه میگویند، چرا قند ممکن است در برخی افراد باعث جوش شود و چه راهکارهایی میتواند به کنترل این مشکل کمک کند.
آیا بین مصرف قند و آکنه ارتباطی وجود دارد؟
برخی پژوهشهای علمی نشان دادهاند که رژیم غذایی سرشار از قندهای افزوده میتواند با افزایش آکنه همراه باشد، اما این ارتباط برای همه افراد یکسان نیست. در یک مطالعه بزرگ که در سال ۲۰۲۰ در فرانسه انجام شد، الگوهای غذایی بیش از ۲۴ هزار نفر بررسی شد. نتایج نشان داد افرادی که مصرف بالاتری از غذاهای پرقند و پرچرب (مانند نوشیدنیهای شیرین و شیر گاو) داشتند، بیشتر دچار آکنه بودند.
نکته مهم این بود که حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند وضعیت اقتصادی–اجتماعی و میزان کالری مصرفی روزانه، این ارتباط همچنان پابرجا بود. به بیانی سادهتر، میزان درآمد یا مقدار کلی غذا علت آکنه نبود، بلکه نوع مواد غذایی نقش مهمتری داشت.
با این حال، آکادمی پوست آمریکا (AAD) تأکید میکند که همه مطالعات چنین ارتباطی را تأیید نکردهاند و وجود همبستگی به معنای رابطه علت و معلولی قطعی نیست.
چرا قند ممکن است باعث ایجاد یا تشدید آکنه شود؟
دانشمندان هنوز به پاسخ قطعی نرسیدهاند، اما چند نظریه علمی مهم در این زمینه وجود دارد:
1. افزایش قند خون و التهاب
مصرف غذاها و نوشیدنیهای قندی باعث بالا رفتن سریع قند خون میشود. این وضعیت میتواند التهاب در بدن را افزایش داده و تولید چربی (سبوم) پوست را بیشتر کند. از آنجا که التهاب و چربی اضافی دو عامل اصلی در ایجاد آکنه هستند، این روند میتواند جوشها را تشدید کند.
2. افزایشIGF-1 (فاکتور رشد شبه انسولینی)
قند خون بالا میتواند سطح IGF-1 را افزایش دهد. این فاکتور تولید سبوم را تحریک میکند، احتمال بسته شدن منافذ پوست را بالا میبرد و در نتیجه محیط مناسبی برای ایجاد آکنه فراهم میشود.
3. تأثیر بر هورمونهای آندروژن
رژیمهای غذایی پرقند ممکن است باعث افزایش سطح آندروژنها (مانند تستوسترون) شوند. آندروژنها در حالت طبیعی مشکلی ایجاد نمیکنند، اما افزایش آنها میتواند باعث چربتر شدن پوست و بروز آکنه شود.
آیا قند برای همه باعث آکنه میشود؟
خیر. قند یک محرک بالقوه بوده و یک علت قطعی برای همه افراد نیست. عوامل متعددی در ایجاد آکنه نقش دارند که از جملهی آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مرحله زندگی: بلوغ، بارداری، پس از زایمان یا یائسگی
- چرخه قاعدگی: نوسانات هورمونی منظم
- محصولات آرایشی و پوستی: ترکیبات کومدونزا یا تحریککننده
- شرایط پزشکی: مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
- برخی داروها: استروئیدها، لیتیوم، داروهای ضد صرع یا برخی روشهای هورمونی جلوگیری از بارداری
- سیگار کشیدن
- ژنتیک و سابقه خانوادگی
به همین دلیل حذف کامل قند همیشه مشکل آکنه را حل نمیکند.
چگونه بفهمیم آکنه ما به قند مرتبط است؟
هیچ آزمایش مشخصی برای تشخیص آکنه ناشی از قند وجود ندارد. اما اگر آکنه خفیف باشد، میتوان با ثبت علائم روزانه الگوها را شناسایی کرد. مواردی که میتوانید یادداشت کنید عبارتند از:
- میزان مصرف مواد غذایی قندی
- سطح استرس
- کیفیت خواب
- چرخههای هورمونی
- داروهای مصرفی
اگر بهطور مکرر متوجه شدید بعد از مصرف غذاهای شیرین جوشهای جدید ظاهر میشوند، احتمال وجود ارتباط بین آکنه و قند مصرفیتان مطرح میشود. توجه داشته باشید که این روش برای همه مناسب نیست. افرادی که سابقه اختلالات خوردن دارند، ممکن است با ثبت رژیم غذایی دچار اضطراب یا افکار منفی شوند. در این صورت، مشورت با پزشک ضروری است.
اگر به ارتباط قند و آکنه مشکوک باشیم چه کار کنیم؟
در صورتی که پزشک علت زمینهای خاصی پیدا نکند، میتوان تغییرات کوچک و منطقی و البته بدون حذف کامل غذاها در رژیم غذایی ایجاد کرد.
کاهش قندهای افزوده
قندهای افزوده شامل مواردی هستند که برای شیرین کردن به غذا اضافه میشوند. مانند:
- شکر سفید و قهوهای
- دکستروز
- شربت ذرت
این قندها معمولا در نوشابهها، دسرها، قهوههای طعمدار، چای سرد صنعتی، محصولات پخته شده و نوشیدنیهای الکلی یافت میشوند.
جایگزینهای بهتر برای قند
- نوشابه بدون قند یا آب
- قهوه ساده بدون شکر
- چای سبز یا سیاه
- آب طعمدار خانگی
- ماست ساده یا یونانی
- شیرین کردن غذا با میوه یا استویا
هدف استفاده از این جایگزینها برقراری تعادل بوده و قرار نیست با حذف کامل یا محدودیت شدید مواجه باشید.
در رابطه با مصرف قند و آکنه، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر آکنه شدید یا همراه با علائم زیر ظاهر شود، مراجعه به پزشک یا متخصص پوست ضروری است. این علائم عبارتند از:
- جوشهای عمیق، دردناک و کیستی
- ایجاد اسکار یا زخمهای شدید
- علائم عفونت مانند چرک و تورم
- خارش، سوزش یا پوستهپوسته شدن شدید
- تغییر رنگ یا بزرگتر شدن ضایعات
- تغییر وزن بدون دلیل مشخص
- رشد یا ریزش غیرعادی مو
- قاعدگی نامنظم یا قطع شده
جمعبندی
برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف بالای قندهای افزوده میتواند باعث ایجاد یا تشدید آکنه شود، اما این ارتباط برای همه افراد قطعی نیست. مکانیسمهایی مانند افزایش التهاب، بالا رفتن IGF-1 و تغییرات هورمونی میتوانند در این میان نقش داشته باشند.
از آنجا که آکنه عوامل متعددی دارد، بهترین راه بررسی الگوهای شخصی و در صورت نیاز مشورت با متخصص پوست است. برای برخی افراد کاهش مصرف قند میتواند به بهبود پوست کمک کند و برای برخی دیگر، درمانهای دارویی یا مراقبتی مؤثرتر خواهند بود. در نهایت، مراقبت از پوست، تغذیه متعادل و توجه به سلامت کلی بدن، راز کنترل پایدار آکنه است.
منبع: medicalnewstoday
