توسط : آلرژیها واکنشهای بیشفعال سیستم ایمنی بدن به مواد بیضرر هستند که به اشتباه به عنوان مهاجم شناسایی میشوند. این واکنشها میتوانند به شکلهای مختلفی ظاهر شوند و علائم متنوعی از خفیف تا شدید ایجاد کنند. این علائم میتوانند عطسه و خارش چشم تا بثورات پوستی، تورم یا مشکلات شدید تنفسی باشند.
آلرژیها میتوانند کیفیت زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهند و هم در برخی موارد نادر، تهدیدکننده زندگی باشند. شناخت علت ایجاد آلرژی، انواع آن، شایعترین آلرژنها و روشهای پیشگیری و مدیریت، میتواند به کنترل بهتر این واکنشهای بدن کمک کند.
آلرژی چیست و چگونه شکل می گیرد؟
آلرژی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن یک ماده بیضرر را با یک ماده مضر اشتباه بگیرد. در این حالت بدن واکنشی به نام واکنش آلرژیک ایجاد میکند تا ماده مضر را از بدن دفع کند. این مواد بیضرر که باعث تحریک سیستم ایمنی میشوند، آلرژن نام دارند.
سیستم ایمنی با تولید آنتیبادیها و فعال کردن سلولهای ایمنی، تلاش میکند آلرژنها را از بدن خارج کند. نتیجه این واکنشها میتواند به شکل علائم خفیف مانند خارش یا آبریزش بینی یا علائم شدید مانند آنافیلاکسی باشند. آنافیلاکسی یک واکنش خطرناک است که نیازمند مداخله پزشکی فوری است و در صورت عدم درمان میتواند تهدید بزرگی برای زندگیتان باشد.
انواع آلرژی
1. آلرژیهای واسطهشده توسط IgE
این نوع آلرژی که به آن حساسیت نوع ۱ نیز گفته میشود، معمولاً واکنش سریع ایجاد میکند. در اولین تماس با آلرژن، بدن شما آنتیبادیIgE تولید میکند. این آنتیبادیها سلولهای ایمنی به نام ماست سلها را فعال میکنند تا مواد شیمیایی مانند هیستامین، لوکوترینها و سیتوکینها آزاد شوند.
در دفعات بعدی که بدن در معرض همان آلرژن قرار میگیرد، این آنتیبادیها ماست سلها را آماده واکنش میکنند و علائم آلرژیک بلافاصله ظاهر میشوند. این علائم میتوانند شامل:
- کهیر یا راش پوستی
- تورم لبها، زبان یا گلو
- مشکلات تنفسی و خسخس سینه
- افزایش ضربان قلب و کاهش فشار خون در موارد شدید
در برخی موارد خیلی شدید، واکنش میتواند به آنافیلاکسی منجر شود. در چنین شرایطی استفاده از تزریق خودکار اپینفرین (مانند EpiPen) میتواند جان فرد را نجات دهد. اپینفرین با کاهش ورم، بهبود تنفس و افزایش فشار خون به سرعت اثر میکند. کارشناسان توصیه میکنند دو دستگاه اپینفرین همراه داشته باشید و بعد از استفاده، حتماً به اورژانس مراجعه کنید.
2. آلرژیهای غیر IgE
واکنشهای غیر IgE سیستم ایمنی را نیز درگیر میکنند اما شامل آنتیبادیهای IgE نیستند. این نوع آلرژی معمولاً واکنشهای با تأخیر ایجاد میکند و ممکن است ساعتها یا حتی روزها بعد از تماس با آلرژن بروز کند.
علائم آلرژی غیر IgE اغلب شامل مشکلات گوارشی یا واکنشهای پوستی هستند و آنافیلاکسی در این نوع بسیار نادر است. با این حال اگر علائم شدید یا غیرعادی مشاهده شد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
شایع ترین آلرژن ها
آلرژیهای غذایی
هر غذایی میتواند در افراد حساس باعث آلرژی شود، اما تقریباً ۹۰٪ آلرژیهای غذایی ناشی از موارد زیر هستند:
- تخممرغ
- ماهی و صدفداران (میگو، خرچنگ، لابستر)
- شیر و لبنیات
- بادامزمینی و خشکبار درختی (بادام، گردو، بادام هندی)
- سویا
- کنجد
- گندم
علائم آلرژی غذایی میتوانند شامل حالت تهوع، درد شکم، راش پوستی، خارش و تورم در لبها، زبان و گلو باشند. این آلرژیها میتوانند واسطهشده توسط IgE یا غیر IgE باشند.
آلرژیهای غذایی غیر IgE
این نوع در کودکان شیرخوار و خردسال شایعتر است و معمولاً علائم گوارشی ایجاد میکند. مانند:
- FPIAP (التهاب روده پایین ناشی از پروتئین غذایی): ناشی از آلرژی به شیر یا سویا، معمولاً در نوزادان کمتر از یک سال ظاهر میشود.
- FPIES (سندرم التهاب روده ناشی از پروتئین غذایی): علائمی مانند استفراغ، اسهال و کمآبی بدن در نوزادان کمتر از ۹ ماه ایجاد میکند و معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف میشوند.
- بیماریهای رودهای ناشی از پروتئین غذایی: کودکان زیر ۳ سال را تحت تأثیر قرار میدهد و باعث اسهال، مدفوع چرب و رشد ضعیف میشود.
آلرژنهای محیطی
آلرژنهای محیطی که از طریق هوا منتقل میشوند، در بسیاری از افراد باعث آلرژی میشوند. این آلرژنها عبارتاند از:
- گردهها: چمن، درختان و علفهای هرز
- کپکها: آسپرژیلوس، پنیسیلیوم، کلادوسپوریوم و آلتارناریا
- کنههای گرد و غبار: حشراتی که در گرد و غبار خانگی زندگی میکنند
- پوست حیوانات خانگی: سلولهای پوست یا پر حیوانات
علائم این آلرژنها معمولاً شامل عطسه، آبریزش بینی، گرفتگی بینی و خارش چشم هستند.
آلرژی به لاتکس
لاتکس طبیعی که در دستکش، بادکنک و برخی وسایل روزمره استفاده میشود، میتواند در افراد حساس باعث واکنش آلرژیک شود. این واکنشها شامل راش، تورم، عطسه و خسخس سینه میشوند و معمولاً واسطهشده توسط IgE هستند.
آلرژی به نیش حشرات
نیش حشرات مانند زنبور، شاهزنبور و پشه میتواند باعث تورم، کهیر و مشکلات تنفسی شود. شدت واکنش میتواند از خفیف تا آنافیلاکسی تهدیدآمیز باشد. برخی نیشها تنها باعث خارش و قرمزی محل نیش میشوند، اما در افراد حساس میتوانند واکنش شدید ایجاد کنند.
آلرژی دارویی
آلرژی دارویی واکنش بیشفعال سیستم ایمنی نسبت به دارو است و میتواند به دو شکل ایجاد شود:
- واسطهشده توسط IgE : تماس اول با دارو معمولاً علائمی ندارد، اما سیستم ایمنی حساس میشود. تماس بعدی باعث بروز سریع علائم مانند راش، تورم یا مشکلات تنفسی میشود.
- غیر واسطهشده توسط IgE : کمتر شایع است و ممکن است سایر سلولها و آنتیبادیها در آن دخیل باشند. میتواند ناشی از دوز بالا یا استفاده طولانیمدت دارو باشد. علائم آن متفاوت و از التهاب رگهای خونی گرفته تا تب یا کاهش سلولهای خونی است.
توجه داشته باشید که همه واکنشهای دارویی آلرژی نبوده و بسیاری عوارض جانبی یا مشکلات زمینهای هستند.
چه عواملی احتمال ابتلا به آلرژی را افزایش می دهند؟
عوامل مختلفی در ایجاد آلرژی نقش دارند که از جملهی آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سابقه خانوادگی آلرژی: افراد خانواده ممکن است دچار آلرژیهای مشابه یا متفاوت شوند.
- سابقه بیماری آلرژیک دیگر: مانند آسم، تب یونجه یا اگزما.
- قرار گرفتن در معرض آلرژنها: محیط کار یا خانه مانند لاتکس، کپک یا کنه گرد و غبار.
- فرضیه بهداشت: کودکانی که بیش از حد از میکروبها محافظت میشوند، ممکن است سیستم ایمنی ضعیفتری داشته باشند و بیشتر مستعد آلرژی شوند.
جمعبندی
آلرژیها نتیجه ترکیب واکنش بیشفعال سیستم ایمنی و قرار گرفتن در معرض آلرژن هستند. شناخت انواع آلرژی، علائم و شایعترین آلرژنها، به همراه آماده بودن برای واکنشهای شدید، راز مدیریت آنها است.
استفاده از اپینفرین خودکار، مراجعه به پزشک و پیشگیری از مواجه شدن با آلرژنها، راهکارهای اصلی حفظ سلامت در برخورد با آلرژی هستند. با رعایت این نکات و آگاهی از عوامل خطر، میتوان زندگی روزمره را بدون نگرانی از واکنشهای ناگهانی آلرژیک ادامه داد.
