کبد یکی از اندامهای مهم بدن است که وظایف مختلفی مانند سمزدایی، تولید صفرا، متابولیسم داروها، ذخیره ویتامینها، تنظیم قند خون و ساخت بسیاری از پروتئینهای ضروری بدن را بر عهده دارد. اما خیلی از بیماریهای کبدی هیچ علائم خاصی ندارند و تنها با انجام برخی آزمایشها قابل تشخیص هستند. برای بررسی کبد مجموعهای از آزمایشهای مختلف انجام میشوند که هر یک با دیگری تفاوتهایی دارند. در این محتوا به بررسی بهترین آزمایش های سلامت کبد میپردازیم. با ما همراه باشید.
کبد چرب چطور تشخیص داده میشود؟
یکی از راههای بررسی وضعیت چربی کبد، تشخیص کبد چرب با آزمایش خون است. با آزمایش خون، مقادیر آنزیمهای کبدی به خوبی بررسی میشوند و دید بسیاری خوبی به پزشک میدهند تا بهتر داروهای مورد نیاز را تجویز کند. اما در کنار آزمایش خون، مواردی مانند
- بررسی شرح حال بیمار
- معاینه بالینی
- سونوگرافی کبد
- فیبرو اسکن یا MRI
- نمونهبرداری از کبد (بیوپسی)
نیز توسط پزشک توصیه میشوند.
البته باید بدانید که در بسیاری از موارد، بیماریهای کبدی تا مدتها بدون علامت هستند و بیمار هیچ درد یا علائم خاصی ندارد. تشخیص در چنین مواردی تنها از طریق آزمایش خون امکانپذیر است. بهترین و سریعترین راه برای بررسی عملکرد کبدی شما، آزمایش خون در منزل است. با استفاده از خدمات مجموعه بادی چک شما میتوانید تنها در خانه و بدون پرداخت هیچ هزینه اضافهای، آزمایش خون بدهید و نتایج آن را در سریعترین زمان ممکن دریافت کنید. در منزل استرس شما بسیار کمتر از آزمایشگاهها خواهد بود و نتیجه آزمایش با دقت بهتری به دست میآید.
بهترین آزمایش های سلامت کبد
برای بررسی وضعیت کبد، تنها یک پارامتر بررسی نمیشود، بلکه مجموعهای از تستهای مختلف برای آزمایش عملکرد کبد نوشته میشوند. برخی نشاندهنده آسیب سلولهای کبدی هستند، برخی عملکرد مجاری صفراوی را بررسی میکنند و بعضیها توانایی کبد در تولید پروتئینها و عوامل انعقادی را نشان میدهند. اما بهترین آزمایش های سلامت کبد شامل چه مواردی میشوند؟
آزمایش آلانین ترانس آمیناز (ALT)
آزمایش ALT (Alanine Aminotransferase) یکی از بهترین آزمایش های سلامت کبد است. این آنزیم در سلولهای کبدی وجود دارد و هنگام سلامت کبد و شرایط طبیعی، مقدار کمی از آن وارد جریان خون میشود. اما وقتی که سلولهای کبدی آسیب ببینند، میزان ALT در خون افزایش پیدا میکند. به همین دلیل پزشکان از این آزمایش برای بررسی بیماریهایی مانند:
- کبد چرب غیرالکلی
- هپاتیت ویروسی
- آسیب دارویی کبد
- التهاب کبد
- سیروز
- آسیب ناشی از مصرف الکل
استفاده میکنند.
هرچند که در بسیاری از بیماران مبتلا به کبد چرب، اولین تغییری که در مقادی خونیشان رخ میدهد افزایش ALT است، اما این پارامتر به تنهایی برای تشخیص کبد چرب کافی نیست.
آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT)
آزمایش GGT (Gamma-Glutamyl Transferase) بیشتر برای بررسی سلامت مجاری صفراوی و تشخیص اختلالات کبدی مرتبط با صفرا به کار میرود. البته این آنزیم در کنار ALP با یکدیگر بررسی میشوند. اگر هر دو با هم افزایش پیدا کنند، احتمالا مشکلات کبدی در حال رخ دادن هستند. اما اگر ALP بالا باشد و GGT طبیعی باقی بماند، شاید علت افزایش مربوط به بیماریهای استخوانی باشد.
افزایشGGT میتواند در شرایط زیر مشاهده شود:
- انسداد مجاری صفراوی
- کبد چرب
- بیماریهای مزمن کبد
- مصرف طولانیمدت الکل
- برخی داروها
آزمایش آلکالین فسفاتاز (ALP)
آزمایش ALP (Alkaline Phosphatase) نیز یکی از بهترین آزمایش های سلامت کبد و مجاری صفراوی است. البته این آنزیم علاوهبر کبد، در استخوانها، روده، جفت و برخی بافتهای دیگر نیز تولید میشود. به همین دلیل افزایش آن همیشه به معنای بروز بیماریهای کبدی نیست و باید همراه با سایر آزمایشها، مخصوصا GGT، تفسیر شود.
اما افرادی که به کبد چرب مبتلا هستند و ALP بالایی هم دارند، احتمالا دچار اختلال در جریان صفرا یا آسیب به مجاری صفراوی شدهاند. مهمترین علل افزایش این آنزیم میتوان به این موارد اشاره کرد:
- انسداد مجاری صفراوی
- سنگ کیسه صفرا
- التهاب مجاری صفراوی
- کبد چرب پیشرفته
- سیروز کبدی
- برخی تومورهای کبد یا مجاری صفراوی
البته از آنجا که ALP به بسیاری از قسمتهای بدن مرتبط میشود، افزایش آن ممکن است در دوران رشد کودکان، بارداری، شکستگی استخوان یا برخی بیماریهای استخوانی نیز رخ دهد. به همین دلیل بررسی این تست حتما باید توسط پزشک و در کنار سایر شاخصها انجام شود.
آزمایش L-لاکتات دهیدروژناز (LD)
آنزیم LD یا LDH (Lactate Dehydrogenase) در بسیاری از سلولهای بدن مانند کبد، قلب، عضلات، ریهها و کلیهها وجود دارد. بنابراین این آزمایش تنها مخصوص کبد نیست و در کنار سایر تستهای کبدی باید بررسی شود.
افزایش LD ممکن است در موارد زیر مشاهده شود:
- آسیب سلولهای کبدی
- هپاتیت شدید
- برخی تومورهای کبد
- بیماریهای عضلانی
- برخی کمخونیها
- آسیب بافتی گسترده
آزمایش آسپارتات آمینوترانسفراز (AST)
AST (Aspartate Aminotransferase) یکی دیگر از آنزیمهایی است که برای بررسی سلامت کبد اندازهگیری میشود. برخلاف ALT، این آنزیم تنها در کبد وجود ندارد و در قلب، عضلات اسکلتی، کلیهها و مغز نیز یافت میشود. بنابراین افزایش AST همیشه نشانه بیماری کبدی نیست. و ممکن است با بسیاری از بخشهای دیگر بدن هم در ارتباط باشد. اما زمانی که AST همراه با ALT افزایش پیدا کند، احتمال آسیب سلولهای کبدی بیشتر میشود. این آزمایش در تشخیص بیماریهای زیر کاربرد دارد:
- کبد چرب
- هپاتیت ویروسی
- سیروز
- آسیب ناشی از مصرف الکل
- التهاب شدید کبد
- آسیب دارویی کبد
یکی از نکات مهم در تفسیر نتایج این است که پزشکان علاوهبر مقدار هر آنزیم، نسبت AST به ALT را نیز بررسی میکنند. مثلا در برخی بیماران مبتلا به بیماری کبدی ناشی از مصرف الکل، مقدار AST بیشتر از ALT است، در حالی که در کبد چرب غیرالکلی اغلب ALT افزایش بیشتری دارد.
آزمایش بیلیروبین
بیلیروبین مادهای با رنگ زرد است که از تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز خون تولید میشود. این ماده توسط کبد تخریب و از طریق صفرا از بدن دفع میشود. اندازهگیری سطح بیلیروبین یکی از مهمترین بخشهای آزمایش عملکرد کبد محسوب میشود.
بیلیروبین در دو نوع اندازهگیری میشود:
- بیلیروبین مستقیم (Direct Bilirubin)
- بیلیروبین غیرمستقیم (Indirect Bilirubin)
افزایش سطح بیلیروبین به این دلایل رخ میدهد:
- هپاتیت
- کبد چرب پیشرفته
- انسداد مجاری صفراوی
- سیروز کبدی
- برخی بیماریهای ژنتیکی
- افزایش تخریب گلبولهای قرمز
یکی از مهمترین دلایل افزایش بیلیروبین، زردی پوست و سفیدی چشمها (یرقان) است. البته افزایش بیلیروبین همیشه به معنای بروز بیماریهای کبدی نیست و برای تشخیص علت دقیق باید سایر نتایج آزمایش تستهای کبدی بررسی و بیماری نیز معاینه شود.
آزمایش زمان پروترومبین (PT)
پروترومبین (PT) یکی دیگر از بهترین آزمایش های سلامت کبد است. ای پارامتر مدت زمانی را اندازهگیری میکند که خون برای تشکیل لخته نیاز دارد. به همین دلیل، شاخص مهمی برای بررسی وضعیت و عملکرد کبد محسوب میشود. اگر عملکرد کبد بد باشد، تولید فاکتورهای انعقادی مختل و زمان پروترومبین بیشتر میشود. بالا بودن PT میتواند به این دلایل باشد:
- سیروز پیشرفته
- نارسایی کبد
- هپاتیت
- کمبود ویتامین K
- مصرف برخی داروهای ضدانعقاد
البته پزشکان علاوهبر PT،INR را نیز بررسی میکنند تا وضعیت انعقاد خون کاملا مشخص شود. افزایش این دو با یکدیگر، نشاندهنده کاهش توانایی کبد در ساخت پروتئینهای ضروری است.
سخن نهایی
کبد نقش مهمی در حفظ سلامت کلی بدن دارد و اختلال در عملکرد آن میتواند برای بسیاری از دیگر بخشهای بدن مشکل ایجاد کند. بنابراین توصیه میشود حتما برای بررسی فرایند بدن خود، آزمایش خون بدهید. بهترین آزمایش های سلامت کبد، یعنی ALT، AST، ALP، GGT، LD، بیلیروبین و PT را در این محتوا بررسی کردیم و به توضیح نتایج هر کدام پرداختیم. امیدواریم این محتوا برای شما مفید بوده باشد.
سوالات متداول
۱) بهترین آزمایش های سلامت کبد چه مواردی هستند؟
بهترین آزمایش های سلامت کبد شامل ALT، AST، ALP، GGT، بیلیروبین و PT میشوند. تمامی این موارد در کنار یکدیگر میتوانند به خوبی وضعیت کبد را بررسی کنند.
۲) آیا با آزمایش خون میتوان کبد چرب را تشخیص داد؟
آزمایش خون یکی از راههای تشخیص کبد چرب است. اما در کنار آنها استفاده از سونوگرافی و MRI نیز توصیه میشود.
۳) قبل از انجام آزمایش خون کبد باید ناشتا باشیم؟
خیر تنها برای آزمایش عملکرد کبد، ناشتا بودن ضروری نیست.